Η δημιουργία του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας τον Ιούνιο του 2002 προέκυψε από την εμφανή ανάγκη για μια συνεκτικότερη και καλύτερα συντονισμένη αντιμετώπιση που συνδέονται με την ανταγωνιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ανάλογα με τα θέματα της ημερήσιας διάταξης, το Συμβούλιο αυτό συγκροτείται από Υπουργούς Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Βιομηχανίας, Έρευνας, κλπ. και συνέρχεται πέντε ή έξι φορές τον χρόνο.

Από τη δημιουργία του, το Συμβούλιο αυτό έχει αναλάβει οριζόντιο ρόλο στη διασφάλιση μιας ενιαίας προσέγγισης στο ζήτημα της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας και της οικονομικής ανάπτυξης στην Ευρώπη. Με αυτό το πνεύμα, εξετάζει σε τακτική βάση τόσο οριζόντια όσο και τομεακά θέματα ανταγωνιστικότητας βάσει αναλύσεων που υποβάλλει η Επιτροπή και εκφράζει τις απόψεις του για το πώς πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα θέματα της ανταγωνιστικότητας σε όλες τις πρωτοβουλίες πολιτικής που επηρεάζουν τις επιχειρήσεις. Ασχολείται επίσης με νομοθετικές προτάσεις στους διάφορους τομείς δραστηριότητάς του και αποφασίζει με ειδική πλειοψηφία, ως επί το πλείστον σε συναπόφαση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
 
Τα τρία πεδία δραστηριότητας του Συμβουλίου Ανταγωνιστικότητας είναι τα ακόλουθα :
 
- Εσωτερική Αγορά
Η εσωτερική αγορά είναι μία από τις σημαντικότερες και συνεχείς προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεδομένου ότι στοχεύει στη δημιουργία ενός χώρου ελεύθερης διακίνησης προσώπων και εμπορευμάτων. Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας καλύπτει ευρύ φάσμα τομέων : δημόσιες προμήθειες, ελεύθερη παροχή υπηρεσιών και εγκατάσταση, ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων, δικαιώματα πνευματικής και βιομηχανικής ιδιοκτησίας, δίκαιο του ανταγωνισμού και εταιρικό δίκαιο.
 
- Βιομηχανία
Τα θέματα βιομηχανικής πολιτικής εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να αποτελούν αρμοδιότητα των κρατών μελών. Οι δράσεις που αναλαμβάνονται δυνάμει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα πρέπει να διέπονται από την ανάγκη διασφάλισης των απαραίτητων προϋποθέσεων για την ανταγωνιστικότητα της κοινοτικής βιομηχανίας, μέσω της στενής συνεργασίας μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών της.
 
Η Συνθήκη ορίζει ότι, σύμφωνα με την αρχή της δημιουργίας ενός συστήματος ανοικτών και ανταγωνιστικών αγορών, η δράση της Κοινότητας πρέπει να αποσκοπεί στην επίσπευση της προσαρμογής της βιομηχανίας στις διαρθρωτικές μεταβολές, στην ενθάρρυνση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για πρωτοβουλίες και ανάπτυξη επιχειρήσεων σε όλη την Κοινότητα, ιδίως δε μικρομεσαίων επιχειρήσεων, στην ενθάρρυνση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τη συνεργασία μεταξύ επιχειρήσεων και στην επίτευξη καλύτερης εκμετάλλευσης των βιομηχανικών δυνατοτήτων των πολιτικών καινοτομίας, έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης.
 
Οι δράσεις που έχουν αναληφθεί από την Κοινότητα μέχρι στιγμής αποσκοπούν στην παροχή συνδρομής στα κράτη μέλη για την υπέρβαση της κρίσης των κυριότερων βιομηχανικών τομέων της Κοινότητας κατά τρόπο που να αποφεύγονται οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού ενώ παράλληλα παρέχεται η δυνατότητα στους συγκεκριμένους τομείς να ολοκληρώσουν την αναδιάρθρωση εντός δεδομένου χρονικού διαστήματος. Τα τιθέμενα κριτήρια στοχεύουν στο να εξασφαλιστεί ότι η αναδιάρθρωση αυτή είναι συντονισμένη και ότι αξιολογείται η ακολουθούμενη στρατηγική δημιουργίας των προϋποθέσεων για την προώθηση τομέων ικανών να ανταγωνιστούν με τους αντίστοιχους τομείς άλλων βιομηχανικών ή νεοβιομηχανικών χωρών.
 
- Έρευνα
Η επιστημονική έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (ΕΤΑ) διαδραματίζει ένα διαρκώς μεγαλύτερο ρόλο στη διαδικασία οικονομικής ανάπτυξης.
 
Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθορίζει τους στόχους, τους κανόνες και τις διαδικασίες υλοποίησης των δραστηριοτήτων ΕΤΑ. Κύριος στόχος των κοινοτικών δραστηριοτήτων είναι η ενίσχυση των επιστημονικών και τεχνολογικών βάσεων της ευρωπαϊκής βιομηχανίας καθώς και της διεθνούς της ανταγωνιστικότητας, με τη συνένωση των ερευνητικών πόρων σε ορισμένους βασικούς τομείς και τεχνολογίες προτεραιότητας.
 
To έκτο πρόγραμμα-πλαίσιο (2002-2006) αποτελεί το κύριο μέσο της Ένωσης για τη χρηματοδότηση της έρευνας στην Ευρώπη. Επιδιώκει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού χώρου έρευνας ως όραμα για το μέλλον της έρευνας στην Ευρώπη. Αποσκοπεί στην επιστημονική αριστεία, στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και της καινοτομίας με την προώθηση της αυξημένης συνεργασίας, και στη μεγαλύτερη συμπληρωματικότητα και στον καλύτερο συντονισμό μεταξύ όλων των σχετικών φορέων σε όλα τα επίπεδα.